Teknik · 7 dk okuma
Türkiye'de illere göre manyetik sapma: 81 ilin tablosu ve haritası
Türkiye'de manyetik sapma 5.5° ile 6.8° arasında. 81 il için sapma, yıllık değişim ve pusulada okunacak kıble açısı — WMM-2025 modelinden hesaplanmış tam tablo.
Immo Wegmann / Unsplash"Türkiye'de manyetik sapma yaklaşık altı derece" cümlesi doğru ama eksik. Sapma ülkenin her yerinde aynı değil: Muğla'da +5.46°, Artvin'de +6.80°. Aradaki 1.34 derece, pusulayla kıble bulan biri için küçük ama sistematik bir farktır. Bu yazı 81 ilin tamamı için değeri tek tabloda topluyor; bildiğimiz kadarıyla il il hesaplanmış, açık bir liste başka bir yerde yayımlanmış değil.
Kısa hatırlatma: manyetik sapma, pusula iğnesinin gösterdiği manyetik kuzey ile haritaların kullandığı gerçek (coğrafi) kuzey arasındaki açıdır. Türkiye'de iğne gerçek kuzeyin doğusunu gösterir, bu yüzden sapma pozitiftir ve pusulada okunacak kıble açısı gerçek açıdan o kadar küçüktür. Kavramın kendisini manyetik sapma nedir yazısında ayrıntılı anlattık.
Harita: sapma kuzeye ve doğuya doğru artıyor
Haritadaki desen net: kıyı Ege ve Akdeniz'de sapma en düşük, Karadeniz'e çıktıkça belirgin biçimde artıyor, en yüksek değerler kuzeydoğuda. Aynı boylamdaki iki ili karşılaştırmak bunu iyi gösteriyor: Mardin (+5.81°) ile Rize (+6.73°) neredeyse aynı meridyende ama aralarında 0.92 derece var. Hatay (+5.61°) ile Samsun (+6.64°) arasında da benzer bir fark görülüyor.
Yaygın bir kanı sapmanın "batıdan doğuya düzenli olarak arttığı" yönünde. Tablo bunu tam doğrulamıyor: doğuda da güneydeki iller (Hakkari, Şırnak, Mardin) kuzeydeki komşularından belirgin biçimde düşük. Belirleyici olan yalnızca boylam değil, enlem de. Bölge ortalamaları şöyle sıralanıyor: Karadeniz +6.53°, Doğu Anadolu +6.26°, İç Anadolu +6.06°, Marmara +5.97°, Güneydoğu Anadolu +5.85°, Akdeniz +5.69°, Ege +5.64°.
En yüksek ve en düşük beş il
En yüksek: Artvin +6.80°, Ardahan +6.79°, Sinop +6.75°, Rize +6.73°, Trabzon +6.70°. En düşük: Muğla +5.46°, Aydın +5.50°, İzmir +5.52°, Antalya +5.56°, Manisa +5.57°. 81 ilin ortalaması +6.09°.
Tablo: 81 il
"Kıble (gerçek kuzey)" sütunu harita ve uydu görüntüsüyle kullanacağınız açı; "Pusulada" sütunu elinizdeki analog pusulada ya da manyetik kuzey bildiren bir telefonda okumanız gereken değer. İl adına dokunarak o ilin canlı pusula, harita ve SSS içeren sayfasına geçebilirsiniz.
| İl | Sapma | Yıllık değişim | Kıble (gerçek kuzey) | Pusulada |
|---|---|---|---|---|
| Adana | +5.73° | +0.025° | 164.6° | 158.9° |
| Adıyaman | +5.92° | +0.020° | 174.9° | 168.9° |
| Afyonkarahisar | +5.83° | +0.040° | 152.5° | 146.7° |
| Ağrı | +6.39° | +0.017° | 189.5° | 183.1° |
| Aksaray | +5.94° | +0.031° | 161.9° | 155.9° |
| Amasya | +6.47° | +0.032° | 168.8° | 162.3° |
| Ankara | +6.17° | +0.037° | 160.1° | 153.9° |
| Antalya | +5.56° | +0.036° | 150.3° | 144.7° |
| Ardahan | +6.79° | +0.021° | 187.9° | 181.2° |
| Artvin | +6.80° | +0.022° | 185.5° | 178.7° |
| Aydın | +5.50° | +0.045° | 144.3° | 138.8° |
| Balıkesir | +5.76° | +0.049° | 147.2° | 141.4° |
| Bartın | +6.47° | +0.043° | 160.3° | 153.8° |
| Batman | +5.94° | +0.015° | 184.3° | 178.4° |
| Bayburt | +6.52° | +0.022° | 181.2° | 174.6° |
| Bilecik | +6.01° | +0.045° | 152.9° | 146.9° |
| Bingöl | +6.18° | +0.019° | 182.1° | 175.9° |
| Bitlis | +6.05° | +0.015° | 187.3° | 181.2° |
| Bolu | +6.24° | +0.042° | 157.6° | 151.4° |
| Burdur | +5.65° | +0.039° | 150.4° | 144.8° |
| Bursa | +5.95° | +0.047° | 150.7° | 144.8° |
| Çanakkale | +5.70° | +0.053° | 144.6° | 138.9° |
| Çankırı | +6.35° | +0.037° | 162.7° | 156.4° |
| Çorum | +6.41° | +0.034° | 166.3° | 159.9° |
| Denizli | +5.58° | +0.042° | 147.3° | 141.7° |
| Diyarbakır | +5.95° | +0.017° | 181.3° | 175.3° |
| Düzce | +6.23° | +0.043° | 156.6° | 150.4° |
| Edirne | +5.95° | +0.057° | 146.9° | 141.0° |
| Elâzığ | +6.12° | +0.020° | 178.1° | 172.0° |
| Erzincan | +6.37° | +0.022° | 179.0° | 172.6° |
| Erzurum | +6.44° | +0.020° | 184.3° | 177.8° |
| Eskişehir | +5.99° | +0.042° | 153.8° | 147.8° |
| Gaziantep | +5.77° | +0.020° | 171.6° | 165.8° |
| Giresun | +6.64° | +0.027° | 176.0° | 169.3° |
| Gümüşhane | +6.55° | +0.024° | 179.0° | 172.4° |
| Hakkari | +5.81° | +0.012° | 193.0° | 187.2° |
| Hatay | +5.61° | +0.021° | 166.7° | 161.1° |
| Iğdır | +6.45° | +0.016° | 192.3° | 185.8° |
| Isparta | +5.67° | +0.038° | 151.2° | 145.5° |
| İstanbul | +6.07° | +0.049° | 151.5° | 145.4° |
| İzmir | +5.52° | +0.048° | 143.5° | 138.0° |
| Kahramanmaraş | +5.87° | +0.023° | 170.3° | 164.5° |
| Karabük | +6.40° | +0.041° | 160.7° | 154.2° |
| Karaman | +5.71° | +0.030° | 158.1° | 152.4° |
| Kars | +6.64° | +0.019° | 189.2° | 182.6° |
| Kastamonu | +6.52° | +0.039° | 163.7° | 157.2° |
| Kayseri | +6.06° | +0.028° | 166.5° | 160.5° |
| Kırıkkale | +6.19° | +0.035° | 161.8° | 155.6° |
| Kırklareli | +6.03° | +0.055° | 148.5° | 142.4° |
| Kırşehir | +6.09° | +0.032° | 163.0° | 156.9° |
| Kilis | +5.71° | +0.020° | 170.5° | 164.8° |
| Kocaeli | +6.12° | +0.046° | 153.5° | 147.4° |
| Konya | +5.79° | +0.034° | 156.8° | 151.0° |
| Kütahya | +5.89° | +0.043° | 152.0° | 146.1° |
| Malatya | +6.04° | +0.021° | 175.2° | 169.1° |
| Manisa | +5.57° | +0.048° | 144.5° | 139.0° |
| Mardin | +5.81° | +0.015° | 183.1° | 177.3° |
| Mersin | +5.69° | +0.026° | 162.2° | 156.5° |
| Muğla | +5.46° | +0.043° | 144.5° | 139.1° |
| Muş | +6.14° | +0.017° | 185.2° | 179.1° |
| Nevşehir | +6.01° | +0.030° | 164.1° | 158.1° |
| Niğde | +5.89° | +0.028° | 163.5° | 157.6° |
| Ordu | +6.64° | +0.028° | 174.6° | 168.0° |
| Osmaniye | +5.76° | +0.023° | 167.7° | 162.0° |
| Rize | +6.73° | +0.024° | 181.9° | 175.2° |
| Sakarya | +6.16° | +0.045° | 154.7° | 148.5° |
| Samsun | +6.64° | +0.032° | 170.5° | 163.8° |
| Siirt | +5.94° | +0.014° | 186.9° | 181.0° |
| Sinop | +6.75° | +0.037° | 167.7° | 161.0° |
| Sivas | +6.32° | +0.027° | 171.7° | 165.4° |
| Şanlıurfa | +5.80° | +0.018° | 176.4° | 170.7° |
| Şırnak | +5.83° | +0.013° | 188.8° | 183.0° |
| Tekirdağ | +5.93° | +0.053° | 148.1° | 142.2° |
| Tokat | +6.43° | +0.030° | 170.6° | 164.2° |
| Trabzon | +6.70° | +0.025° | 179.7° | 173.0° |
| Tunceli | +6.22° | +0.021° | 179.1° | 172.9° |
| Uşak | +5.73° | +0.043° | 149.5° | 143.7° |
| Van | +6.06° | +0.014° | 191.2° | 185.2° |
| Yalova | +6.04° | +0.048° | 151.8° | 145.8° |
| Yozgat | +6.25° | +0.032° | 165.4° | 159.1° |
| Zonguldak | +6.39° | +0.043° | 158.8° | 152.4° |
Bu fark pratikte ne demek
Sapmayı hiç düzeltmeyen bir uygulama, İstanbul'da yönü 6.1 derece saat yönünde kaydırır. İller arasındaki fark ise en fazla 1.3 derece. Yani iki ayrı soru var: sapmanın düzeltilip düzeltilmediği altı derecelik bir sorundur ve önemlidir; hangi ilin sapmasının kullanıldığıise bir derecenin altında kalan ikincil bir sorundur. Tüm Türkiye için tek bir "6°" değeri kullanan bir hesap, bu ikincil hatayı kabul etmiş olur.
Telefonlarda durum biraz farklı. iPhone pusula değerini genellikle gerçek kuzeye göre verir, yani düzeltmeyi cihaz kendisi yapar; Android'in tarayıcıya bildirdiği değer çoğunlukla manyetik kuzeye göredir. Canlı pusula hangi referansı okuduğunu ekranda yazıyor ve sapmayı yalnızca gerektiğinde, bulunduğunuz konumun değeriyle ekliyor. İki uygulamanın aynı odada farklı açı göstermesinin en yaygın sebebi de budur — ayrıntısı burada.
Tablo ne kadar süre geçerli?
Gerçek kuzeye göre kıble açısı hiç değişmez; coğrafya sabittir. Değişen yalnızca sapma. Türkiye'de yıllık değişim ortalama +0.031 derece; yani on yılda yaklaşık 0.31 derecelik bir kayma birikiyor. Analog pusula kullanıyorsanız değeri birkaç yılda bir yeniden kontrol etmeniz yeterli. Sitedeki il sayfaları her derlemede güncel tarihle yeniden hesaplanıyor.
Yöntem ve sınırlar
Değerler NOAA ve Britanya Jeoloji Araştırma Kurumu'nun ortak yayımladığı WMM-2025 (World Magnetic Model) ile, her il merkezinin koordinatı için 25 Eylül 2026tarihinde deniz seviyesinde hesaplandı. Kullandığımız uygulama NOAA'nın resmî test dosyasındaki 100 noktanın tamamını geçiyor; sonuçlar doğruluk sayfasında ölçülmüş hâlde.
Modelin iki sınırı var ve açıkça söylemek gerekiyor. Birincisi, WMM-2025Dünya'nın çekirdek kaynaklı alanını tanımlar; yer kabuğundaki yerel anomaliler (volkanik kayaçlar, maden yatakları) modele girmez ve bazı noktalarda gerçek sapmayı birkaç onda bir derece, istisnai yerlerde daha fazla değiştirebilir. İkincisi, tablo il merkezleri için; aynı il içinde sapma genellikle derecenin onda biri mertebesinde değişir. Bu belirsizlikler, telefon pusulasının tipik hata payının (±3–5°) çok altındadır — pusulayla ölçüm yapan biri için belirleyici hata kaynağı model değil, kalibrasyon ve çevredeki metaldir.
Manyetik alanla hiç uğraşmak istemiyorsanız iki yöntem sapmadan tamamen bağımsız: güneş yöntemi ve uydu haritasında duvar açısı.
Sık sorulanlar
Türkiye'de manyetik sapma kaç derece?
25 Eylül 2026 itibarıyla il merkezlerinde +5.46° (Muğla) ile +6.80° (Artvin) arasında, 81 ilin ortalaması +6.09°. Sapma ülkenin her yerinde doğu yönündedir.
Manyetik sapma en yüksek hangi ilde?
Artvin (+6.80°). Onu Ardahan ve Sinopizliyor. En yüksek değerler kuzeydoğu Karadeniz'de, en düşükler Ege ve Akdeniz kıyısında görülüyor.
Pusulada kıble açısını nasıl düzeltirim?
Gerçek kuzeye göre kıble açısından ilinizin sapmasını çıkarın. Örneğin İstanbul: 151.5° − 6.07° = 145.4°. Tablodaki "Pusulada" sütunu bu çıkarmanın yapılmış hâli.
Bu değerler ne kadar süre geçerli?
Sapma yılda ortalama 0.031° değişiyor; on yılda yaklaşık 0.31° kayma birikir. Gerçek kuzeye göre kıble açısı ise hiç değişmez. WMM-2025modeli 2030'a kadar geçerli.